| |
EDI
(ELEKTRONİK VERİ DEGİŞİMİ)
EDİ GENEL BAKIŞ
Bilgisayar ve veri iletişim teknolojilerinin hızla yaygınlaştığı
günümüzde, firmalar arasında bilgi transferinin büyük yararlar
sağlayacağı keşfedilmiş ve bu konudaki çalışmalar
derinleştirilmiştir. Farklı ortamlarda çalışan uygulama
yazılımları arasında belli standartlarda veri aktarılması teknik
olarak oldukça basit bir uygulamadır. Tüm yapılacak olan veri
alışverişi yapmak istediğiniz kuruluşla aynı masaya oturarak
nasıl bir standar da bilgi aktaracağınızı tartışmak ve bir
transfer programı yazmaktır. Ancak, aynı veriyi bir üçüncü
kuruluşla paylaşmak istediğiniz zaman konu daha karmaşık bir
hale gelmektedir. Çünkü bir önceki kuruluşla belirlediğiniz
standardları bu kuruluşa da uygulatmanız zor olacaktır. Bu
tartışmalarda karşılaşılan temel problemler,verinin formatı ve
içeriğidir. Buradan yola çıkılarak verinin belli bir formatta ve
içeriğininde herkes tarafından anlaşılacağı bir mesaj yapısında
aktarımını sağlayacak bir veri değişim teknolojisi olan EDI
bulunmuştur. EDI, bilgisayar uygulamalarının daha düşük kullanım
masrafıyla ve daha fazla verimlilikle birbirleriyle iletişim
kurmalarını sağlamak amacıyla geliştirilmiştir.
EDI NEDIR ?
EDI, farklı kuruluşlardaki uygulamalar arasında yapısal veri
değişimi şeklinde tanımlanmaktadır. Bu tanımda yer alan yapısal
veri değişimi, EDI’ın iş dünyasında kullanılan kağıt belge
değişiminin yerine geçtiği anlamına gelir ve Elektronik Ticaret
konusu ile doğrudan ilgilidir. EDI uygulamalarında veri, yapısal
bir formatta transfer edilmektedir. Bu formata EDIFACT (İdari,
Ticaret ve Nakliyata İlişkin Elektronik Veri Değişimi) adı
verilir ve dünya çapında ticaretin kolaylaştırılması konusunda
kurulan BM 4.Çalışma Grubunun bir girişimidir. Yaklaşık on yıl
önce, uluslararası ticaretin etkinliğini artırmak amacıyla,
ticari verilerin içeriğine elektronik yoldan ulaşabilmek için
bir dünya standardına gereksinim duyularak bu girişim
başlatılmıştır. Standartlaşma süreci ise UN/EDIFACT formatına
ilişkin ISO standardlarının ilk yayınlandığı 1987 yılında
başlamıştır .
EDI’IN YARARLARI
EDI’ın giderek küçülen ve firmalar arasında etkileşimin önemli
bir sorun olduğu bir dünyaya getireceği yararlar hakkında çok
şeyler yazılmıştır. EDI’ın en genel ve klasik anlamda yararı ,
belgelerin varacakları yere ulaşma süreleri ve buna bağlı olarak
sipariş sürelerinin azaltılması şeklinde belirlenmiştir. Bir
başka anlatımla, herşeyin zamanında yapılarak hiçbir kaynağın
boşa harcanmaması planlanmaktadır. EDI’ın doğrudan sağladığı
diğer bir yarar da , iletişimde insan unsuruna olan gereksinimi
ortadan kaldırmasıdır. Dolayısıyla , büyük sorunlara neden
olabilecek insan hataları ve diğer hatalar azaltılabilecektir.
İki kuruluş arasında yapılan bir yazışma örneği üzerinden EDI’ın
yararını anlatmaya çalışırsak ; EDI dışında bir ortamda
hazırlanan yazı zarflanarak posta yoluyla diğer kuruluşa
gönderilecektir. Bu yazının ,EDI yoluyla gönderilmesi tercih
edildiğinde, yazı mesaj standardına dönüştürülerek posta
hizmetlerine gerek kalmadan bir bilgisayar uygulamasından
diğerine elektronik yoldan kısa süre içinde gönderebilecektir.
Tüm bu yararları başlıklar halinde toparlamak gerekirse EDI ;
· Hızlı ve doğru veri akışını,
· Daha etkin denetim yöntemlerinin geliştirilmesini,
· Üretkenliğin ve karlılığın artmasını,
· İş ilişkilerinin geliştirilmesini,
· Müşteri memnuniyetinin ve rekabet gücünün arttırılmasını
sağlayacaktır.
EDI’IN KULLANIM ALANLARI
· Ticaret alanında; endüstri, üretim, finans, bankacılık,
sigortacılık,
· Ulaştırma alanında; kara, demir, hava, denizyolu, dağıtım, yer
hizmetleri ve depolama,
· Kamu sektöründe; gümrük, uluslararası ve ulusal ticaret,
istatistik,
alanlarında kullanılmaktadır.
EDI'ın en önemli kullanım alanlarından olan dış ticaret
sektöründe EDI kullanımı ile gümrük idaresi ile gümrük
partnerleri (ithalatçı/ihracatçı şirketler, gümrük
komisyoncuları), bankalar, diğer kamu kuruluşları ve
uluslararası kuruluşlarla elektronik olarak veri alışverişi
sağlanmaktadır.
Yukarıdaki şemada , dış ticarette katılımcılar arasında EDI
kullanımları açıklanmıştır. Yani bir malın siparişinden
başlayarak, sevkiyatından, banka işlemlerine ve en son gümrük
işlemlerine kadar her aşamada EDI kullanımı mümkündür. Bu
kullanımı gümrük işlemleri açısından ele alırsak, EDI’ın amacı
gümrük işlemlerini yapmaya yetkili gümrük komisyoncuları veya
ithalatçı/ihracatçı firma temsilcilerinin beyan bilgilerini
gümrük bilgisayarına elektronik ortamda kendi bürolarından belli
standartda transfer etmelerini sağlamaktır.
Bu uygulama ile ;
Gümrüklü sahaya eşyaların gelişi ile ithalatçı ve ihracatçılar
beyanlarını hızlı bir şekilde gümrük idaresine verebilecekler ve
gümrük idaresi beyanı ve gerekirse eşyayı minimum gecikme ile
kontrol edebilecektir.
Gümrük beyannameleri , gümrük idaresinin bilgisayarına yeniden
veri girişi yapılmadan aktarılacak ve vergiler sistem tarafından
hesaplandıktan sonra rahatlıkla kontrol edilebilecektir.
Daha gerçekçi istatistikler alınabilecektir.
İşlemler basitleşecektir.
Gümrük Müdürlüklerinde her gün iş takip eden yüzlerce komisyoncu
ve firma görevlisi sayısı EDI uygulaması ile süratle azalacak ve
gümrük personeli üzerindeki fiziki iş yükü minimum seviyeye
inecektir.
1998 yılı başlarında ilk kez Atatürk Havalimanı Gümrük
Müdürlüğü'nde uygulanmaya başlanmış olan , gümrük işlemlerine
ilişkin BİLGE adlı yazılıma kendi bürolarından erişmek isteyen
firmalar yaklaşık olarak 1998 yılı ortalarında da EDI
sisteminden yararlanmaya başlamışlardır.
EDIFACT (EDI for Administration, Commerce and Transportation)
Standardları
Yukarıda bahsedilen Elektronik Veri Değişimi kapsamındaki
mesajlar Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen UN/EDIFACT
standartları kullanılarak gönderilecektir. Bu standart
kapsamında çeşitli kuruluşlar tarafından kullanılmak üzere
mesajlar yayınlanmaktadır . Kuruluşlar veri alışverişlerinde bu
standartları kullanan yazılımlar ile kendi verilerini standart
mesajlara dönüştürerek, çeşitli iletişim ortamlarından veri
transferlerini yapmaktadır. Bu transferlerde kullanılan iletişim
protokolleri , ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü) tarafından
onaylanan ve tanınan X25,X400 gibi protokollerdir.Fiziksel
bağlantılarda ise kiralık hatlar,TURPAK veya Dial-Up bağlantılar
tercih edilmektedir.
UN/EDIFACT mesajları içerisinde gümrük sektöründe kullanılan
uluslararası mesajları şunlardır;
CUSCAR (
Customs Cargo Messages)
Gümrük Kargo Mesajları; Gümrük İdaresi ve taşıyıcı firmalar
arasında kullanılan mesajdır. İçeriğinde taşıyıcı firma
tarafından gümrük idaresine gönderilen özet beyan (manifesto)
bilgileri vardır.
CUSDEC (
Customs Decleration Messages)
Gümrük Beyannamesi Mesajları; İthalatçı/İhracatçı ve Gümrük
Komisyoncuları ile Gümrük İdaresi arasında kullanılan mesajdır.
İçeriğinde gümrük idaresine verilen gümrük beyannamesi bilgileri
vardır.
CUSRES (
Customs Response Messages)
Gümrük Cevap Mesajları; Gümrük İdarelerinden CUSDEC ve CUSCAR
mesajlarına yöneltilen cevapları içeren mesajlardır .
CUSREP (
Customs Report Messages)
Gümrük Taşıma Raporu Mesajları; Her tür taşıma şekli için
detaylı bilgileri içerir. Taşıyıcı firma ile gümrük idaresi
arasında kullanılır. Her bir mesaj sadece bir taşımanın
verilerini içerir ve aracın varışından sonra gönderilir. Boş
konteyner ve yolcu sayısının da gümrük idaresine rapor
edilmesinde kullanılır.
|
|
